Er staat een zwam tegen de stam. Of een scheur die er vorig jaar niet was. Iemand zegt dat de boom weg moet, iemand anders zegt dat het meevalt, en jij moet beslissen over iets dat er dertig jaar over deed om zo groot te worden.
Op deze pagina zetten we op een rij welke signalen ernstig zijn, welke dat niet zijn, en wanneer behoud realistisch blijft. Zonder de conclusie er vooraf in te schrijven.
Een boom vellen is voorspelbaar werk met een voorspelbare prijs. De aansprakelijkheid verdwijnt samen met de boom. Wie twijfelt, kiest daarom snel voor de veiligste optie voor zichzelf, niet voor de meest juiste voor de boom.
Een boom behouden vraagt het omgekeerde. Vaststellen wat er aan de hand is, inschatten wat de boom nog kan dragen en durven zeggen dat hij mag blijven staan. Dat kost tijd en het levert minder op.
Wij vinden niet dat elke boom gered moet worden. Sommige bomen zijn te ver heen en dan is vellen de enige verantwoorde keuze. Maar die conclusie hoort te volgen uit wat er is vastgesteld, niet uit wat het snelst geregeld is.
Geen enkel signaal hieronder betekent op zichzelf dat een boom weg moet. Het gaat altijd om de combinatie: welk signaal, op welke plaats, bij welke boomsoort, en wat er onder die boom staat.
Meestal onschuldig | Laat onderzoeken | Laat snel bekijken
Dood hout hoort bij een boom. Takken die in de schaduw komen te staan sterven af, dat is normale zelfsnoei. Zorgwekkend wordt het wanneer het dode hout toeneemt, wanneer het bovenaan in de kroon zit in plaats van onderaan, of wanneer hele takken tegelijk afsterven. Dan is er meestal iets aan de hand met de watertoevoer, dus met de wortels of met een aantasting in de stam.
Beperkt en onderaan: meestal onschuldig. Toenemend of bovenaan in de kroon: laat onderzoeken.
Een zwam op een boom is het vruchtlichaam van een schimmel die al langer in het hout zit. Tegen de tijd dat je hem ziet, is het proces binnenin volop bezig. Welke soort het is, maakt veel uit: sommige schimmels tasten enkel dood kernhout aan en laten de draagkracht grotendeels intact, andere breken net het hout af dat de boom rechthoudt. Zwammen aan de stamvoet en op de wortelaanlopen zijn doorgaans ernstiger dan zwammen hoog in de kroon, omdat daar de hele boom op steunt.
Altijd laten determineren. Zwam aan de stamvoet: laat snel bekijken.
Oppervlakkige scheuren in de schors ontstaan door groei, vorst of zon en zijn zelden een probleem. Een scheur die diep gaat, die openstaat, die langer wordt of die zich uitstrekt tot in een vertakking, is dat wel. Zeker bij een tweestammige boom met een nauwe vertakkingshoek, waar de twee helften uit elkaar kunnen scheuren. Merk je dat een scheur groter wordt na een storm, dan is er beweging in de constructie.
Oppervlakkig: meestal onschuldig. Diep, open of groter wordend: laat snel bekijken.
Een holle boom is niet automatisch een gevaarlijke boom. Een boom is een buisconstructie: de sterkte zit vooral in de buitenste centimeters. Bomen met een aanzienlijke holte kunnen decennialang stabiel blijven zolang de restwand dik genoeg is en de opening niet te groot. Wat telt, is hoeveel gezond hout er rondom overblijft en hoe dat zich verhoudt tot de omvang van de kroon. Precies dat is met een geluidstomograaf en EIT te meten, zonder in de boom te boren.
Laat onderzoeken. Dit is het typische geval waarin meten behoud mogelijk maakt.
Kleinere bladeren dan vroeger, een lichtere kroon waar meer licht doorvalt, vroeger verkleuren in het najaar, waterlot langs de stam. Dat zijn tekenen dat de boom minder energie heeft dan hij nodig heeft. De oorzaak ligt zelden in de kroon zelf. Verdichte bodem, een gewijzigde waterhuishouding, verharding tot tegen de stam of graafwerk van enkele jaren geleden zijn de gebruikelijke verdachten. Bij essen speelt daarnaast de essentaksterfte, een schimmelziekte die op grote schaal essen aantast.
Laat onderzoeken, en hoe vroeger hoe beter. Hier is vaak nog iets te doen.
Dit is het signaal dat je ziet voor de boom het laat zien. Is er de voorbije jaren gegraven, opgehoogd, verhard of met zwaar materieel over de wortelzone gereden, dan is er kans op schade die pas na twee tot vijf jaar zichtbaar wordt in de kroon. Verdichting is daarbij minstens even schadelijk als het doorsnijden van wortels: in samengeperste grond krijgen wortels geen lucht meer. Een scheefstand die toeneemt of grond die aan één zijde omhoog komt, wijst op beweging in het wortelgestel en is een dringend signaal.
Laat onderzoeken. Bij opgeduwde grond of toenemende scheefstand: laat snel bekijken.
De vraag is nooit of een boom perfect is. De vraag is of het risico aanvaardbaar is voor wat er onder en rond die boom gebeurt, en of dat risico beheersbaar blijft.
Blijkt vellen de enige verantwoorde optie, dan zeggen we dat zonder omweg. Maar dan weet je ook waarom, en niet alleen dat.
Door de kroon in verhouding te brengen met wat de stam en de wortels nog dragen, daalt de belasting bij storm aanzienlijk. Dat is iets anders dan toppen. Gezonde bomen toppen wij niet, en een reductie voeren we enkel uit wanneer die technisch onderbouwd is en de boom er veilig door behouden blijft.
Ligt de oorzaak in verdichte grond, in verharding tot tegen de stam of in wortelschade, dan is snoeien symptoombestrijding. Met ploffen, AirSpade en AirVac maken we de bodem opnieuw doorlaatbaar en herstellen we de groeiomstandigheden.
Bij een scheur, een nauwe vertakking of een zwakke gestelverbinding kan een statische of dynamische verankering de constructie opvangen. De boom blijft groeien en de zwakke plek wordt ontlast in plaats van weggezaagd.
Soms is de beste ingreep geen ingreep, maar een vastgelegde nulmeting en een afgesproken controlemoment. Zo zie je of het proces stilstaat of vordert, en beslis je op basis van evolutie in plaats van op basis van een momentopname.
1
Günther beoordeelt geen boom van op een foto. Tijdens het plaatsbezoek komen de boom, de standplaats en de omgeving samen aan bod. Wat eronder staat, bepaalt mee hoe zwaar een gebrek weegt.
2
Alleen indien nodig
Blijft er onzekerheid over de reststerkte of over de wortels, dan gaan we dieper met tomografie, EIT of wortelonderzoek. Niet elke boom heeft dat nodig, en onderzoek dat de beslissing niet verandert, voeren we niet uit.
3
Je krijgt te horen wat er is vastgesteld, wat de mogelijkheden zijn en welke gevolgen elke keuze op termijn heeft. Bij een dossier leggen we dat schriftelijk vast.
Bekijk onze werkwijze in vier stappen
Staat er te weinig gezond hout over, of is het risico niet meer te beheersen, dan verdwijnt de boom. Waar de ruimte het toelaat, leggen we hem in één keer om. Waar dat niet kan, en dat is in tuinen vaak zo, demonteren we hem stuk per stuk via klimwerk of hoogtewerker, zonder schade aan wat eronder staat.
Daarna blijft er meestal nog een stronk over en een hoop takhout. Ook dat regelen we, met stronkfrezen en hakselen ter plaatse. In veel gevallen is er voor het vellen een kapvergunning nodig, ook voor een boom in je eigen tuin. Wij vragen die niet in jouw plaats aan, maar ondersteunen je wel bij de aanvraag.
Gaat het om een boom in een dossier, op een werf of in openbaar domein, dan hoort daar meestal een onderbouwde risicobeoordeling bij in plaats van een mondeling advies. Daarvoor bestaat een aparte pagina. Naar de pagina voor professionals
Staat je vraag er niet bij? Bel gerust.
De duidelijkste tekens zijn een kroon die jaar na jaar lichter wordt, bladeren die kleiner blijven dan normaal, takken die van bovenaf afsterven en waterlot dat langs de stam uitloopt. Komt daar losse schors bij of blijft de boom in het voorjaar gedeeltelijk kaal, dan is de achteruitgang ver gevorderd. Eén slecht jaar na een droge zomer betekent op zich weinig, een patroon over meerdere jaren wel.
Dat hangt af van hoeveel schors er weg is en waar. Vlak onder de schors ligt het weefsel dat suikers van de bladeren naar de wortels transporteert. Een beperkte wonde groeit een gezonde boom over. Verdwijnt de schors rondom over de volledige omtrek, dan wordt die verbinding onderbroken en overleeft de boom dat niet. Bij een strook van meer dan een derde van de omtrek is opvolging aangewezen.
Nee. Het hangt af van welke schimmel het is en welk hout die aantast. Sommige soorten breken enkel dood kernhout af en laten de draagkracht grotendeels intact, andere tasten net het hout aan dat de boom rechthoudt. Daarom laten we een zwam eerst determineren voor er een conclusie volgt. Een zwam aan de stamvoet weegt zwaarder dan dezelfde zwam hoog in de kroon.
Niet noodzakelijk. Een boom haalt zijn sterkte vooral uit de buitenste laag hout, waardoor een holle stam nog steeds stabiel kan zijn. Beslissend is hoeveel gezonde wand er overblijft in verhouding tot de omvang van de kroon en tot de opening in de stam. Met een geluidstomograaf en EIT meten we dat zonder in de boom te boren.
Vaak wel. In heel wat gemeenten geldt de vergunningsplicht ook voor dode of afstervende bomen, en de regels verschillen per gemeente en per stamomtrek. Bij acuut gevaar bestaat er meestal een uitzonderings- of meldingsprocedure. Tijdens het plaatsbezoek zeggen we je hoe het in jouw geval zit en we ondersteunen je bij de aanvraag.
Begin bij een gesprek en niet bij de zaag. Overhangende takken zomaar afzagen is zelden een goed idee, juridisch noch voor de boom. Loopt het gesprek vast, dan kunnen wij de toestand van de boom objectief vaststellen en vastleggen. Bij burengeschillen leveren wij technische ondersteuning, ook wanneer er een gerechtelijke procedure aan te pas komt.
Mogelijk. Essentaksterfte is een schimmelziekte die essen op grote schaal aantast, met afstervende scheuten, een uitdunnende kroon en vaak ook aantasting aan de stamvoet. Niet elke aangetaste es is meteen verloren, maar deze bomen worden wel sneller onveilig, zeker langs wegen en opritten. Laat een es met deze symptomen jaarlijks opvolgen.
Stuur een foto van de zwam, de scheur of de kroon en vertel kort wat je opvalt. Günther komt kijken en zegt eerlijk of behoud haalbaar is. Ook wanneer het antwoord is dat er niets aan de hand is.
Boomverzorging Günther BV, Stovestraat 8, 8600 Diksmuide. info@boomverzorginggunther.be. BTW BE 0785.783.835.
